Cahiers

Cahier 1

De genese van de gotische Sint-Pieterskerk te Leuven (2005)
   A. Maesschalck en J. Viaene


Over de allereerste eerstesteenlegging, over de kerkfabriek en over anderhalve eeuw oud dwaalspoor  



Cahier 2

Leuven onder water. 

                    De overstroming van 14 mei 1906 (2006)
                    M. Ceunen, G. Claesen en P. Veldeman

 SALSA!-cahier 2 gaat over de eeuwenlange strijd van de Dijlestad tegen wateroverlast. Een speciale aandacht gaat naar de grote overstroming van 14 mei 1906 die Leuven teisterde. Aan de hand van archiefmateriaal, krantenknipsels en oorspronkelijke en uitgegeven foto’s van die tijd, zetten de auteurs een donkere bladzijde uit de geschiedenis van de stad in de kijker.
Dit cahier was bestemd als catalogus bij de tentoonstelling ‘Leuven onder water. De overstroming van 14 mei 1906’ die in het stadsarchief tussen 24 mei en 9 juli 2006 in de Leuvense binnenstad organiseerde.

Cahier 3

Leuven zit aan.

                 Feestelijk eten tussen 1850 en 1950 (2006)
                      R. Belemans, M. Ceunen en I. Steen

Cahier 3 gaat over feestelijke maaltijden in Leuven tussen 1850 en 1950. Het  boek geeft achtergronden bij een van de twee tentoonnstellingen, die in Tweebronnen worden  georganiseerd naar aanleiding van het project Letterbekken, dat SALSA! heft opgezet en uitgewerkt in het kader van  de Week van de Smaak in Vlaanderen   2006.

Het uitgangspunt voor deze publicatie vormen bijna 300 menukaarten uit de periode 1844 tot 1950. Deze menukaarten hebben stuk voor stuk betrekking op feestelijke maaltijden en banketten die in deze tijdspanne van  ruim 100 jaar in Leuven  plaats vonden. Ze vormen een basis voor onderzoek naar de culinaire en  de sociale ontwikkelingen in deze periode.

Cahier 4

Kwistig met kennis

Leuven in honderd vragen en antwoorden (2006)
M. Ceunen en P. Veldeman

SALSA!-cahier nr. 4 brengt een selectie uit de vragen die tussen 2002 en 2006 gesteld werden tijdens de jaarlijkse Ken Uw Stad-Kwis. Het boek biedt u aan de hand van honderd thema’s een reis aan doorheen de Leuvense geschiedenis. Volg Brabantse hertogen, Franse schrijvers en Amerikaanse presidenten bij hun bezoek aan de stad.
Achterhaal de betekenis van woorden in het Leuvens dialect. Test uw kennis van reizende monumenten, ceremoniële kruiwagens en een eeuwenoude universiteit en ontdek de gezichten achter bekende Leuvense straten en pleinen. Kwistig met kennis is een rijk geïllustreerd cahier met meer dan tweehonderd kleurenafbeeldingen. Het boek bevat talrijke oude foto’s van een stad die in de loop van de twintigste eeuw ingrijpend gewijzigd is.



Cahier 5

Armoede bestreden.

              Het Werkhuis van Weldadigheid in het            Leuvense Van  Dalecollege 1802-1866  (2007)
        C. Vleugels

Dit vijfde Salsa!-cahier handelt over de geschiedenis van het Werkhuis van Weldadigheid te Leuven (1802-1866). Deze instelling, gevestigd in het Van Dalecollege, had tot doel bedelaars werk te verschaffen. In ruil voor brood en soep produceerden de armen kleding voor de Leuvense weldadigheidsinstellingen. Het cahier bespreekt de context waarin het werkhuis werd opgericht. De werking van de instelling wordt geschetst, met hierbij aandacht voor de rol van het werkhuis in de stedelijke armenzorg. Ook de leefwereld van de atelierarmen wordt onderzocht. Tot slot wordt nagegaan of de instelling succesvol was. Kon het werkhuis het lot van de Leuvense armen effectief verbeteren?

Cahier 6

Leuven 1958 (2008)
T. Verschaffel

Leuven was in het begin van de jaren 1950 een nijvere stad, herbergde diverse onderwijsinstellingen waaronder een wereldbekende universiteit en kende een bloeiend verenigingsleven. Tal van verenigingen grepen, onder impuls van het stadsbestuur, de Expo ‘58-gelegenheid aan om hun beste beentje voor te zetten en om mee te helpen tonen wat een stad die in nog geen halve eeuw al twee keer uit het oorlogspuin was herrezen, te bieden had. Dat Leuven op de eerste plaats een Brabantse stad was, en ‘de beste stad van Brabant’, daaraan twijfelde geen enkele Leuvenaar. In deze context nam het Leuvense stadsbestuur het initiatief om van 1958 een groots opgezet feestjaar te maken en om Leuven ‘met vlag, wimpel en trompet’ mee te laten opstappen in het grote 1958-gebeuren. Cultuurhistoricus Tom Verschaffel geeft in dit zesde SALSA!-cahier een overzicht van deze feesten en activiteiten.

Cahier 7

Van roeës tot uile.

         De geschiedenis van het groot en het klein struifspel   in Leuven (2009)
          R.   Belemans, E. De Vroede, C. Vleugels

Salsa!-cahier nr. 7 gaat over de geschiedenis van het groot en het klein struifspel te Leuven. Vanaf het midden van de negentiende eeuw tot voor de Eerste Wereldoorlog kenden zowel de buiten- als de binnenvariant van deze cafésport een spectaculair toenemende populariteit in de Leuvense arbeidersklasse. In de topjaren van circa 1880 tot 1913, namen jaarlijks gemiddeld maar liefst 1500 mannen deel aan de kermiswedstrijd op het groot en het klein struifspel. Leuven was duidelijk een echte ‘struifstad’, maar wat hield dit spel precies in? De auteurs onderzoeken de opkomst en het succes van deze volkssport. Er wordt dieper ingegaan op de Leuvense struifverenigingen en het belang van de stadswedstrijden in het struiven.

Cahier 8

Felbevochten vergroeningen.

     Het Leuvense stadsnatuurbeleid, 1918-1958 (2012)
                                    J. van de Maele

Dit  achtste SALSA!-cahier beschrijft hoe de Leuvense beleidsvoerders tijdens een groot deel van de twintigste eeuw -  vanaf de start van het interbellum tot het einde van de jaren vijftig – omgingen met de stadsnatuur op hun grondgebied. Anders dan men spontaan zou denken, was het openbaar groen allesbehalve een ‘dood’ thema in deze periode. De besluitvorming over de aanleg en het onderhoud van parkjes, straatbomen en plantsoenen deed de politieke gemoederen vaak verhitten, en leidde soms tot zelfs een hevige partijpolitieke strijd. Zo reconstrueert Felbevochten vergroeningen onder andere een ambitieus wederopbouwplan dat Leuven grote nieuwe parken moest bieden, de denkbeelden van vergeten natuurliefhebbers en boombeschermers uit de gemeenteraad, het opmerkelijke ‘vergroeningsbeleid’ van de jaren dertig, en het (vaak verkeerd begrepen) modernistisch openbaar groen van Sint-Maartensdal en Vriesenhof uit de jaren vijftig. Het relaas is voorzien van een ruime selectie aan beeldmateriaal, waarvan een groot deel nooit eerder werd gepubliceerd.

Cahier 9

Cinema Leuven.

   Een studie naar de Belgische filmaffiche aan de hand     van de collectie van het Leuvens Stadsarchief. (2012)
      L.  Engelen 

Het Leuvense Stadsarchief beschikt over een rijke filmaffichecollectie van om en bij de 3000 stuks, uit de periode 1930-1970. De collectie is tot stand gekomen als gevolg van een politiereglement uit 1892 dat de openbare aanplakking van affiches reguleerde.Door de collectie als uitgangspunt te nemen voor onderzoek naar zowel affichekunst als bioscoopgeschiedenis exploreren de  bijdragen  in dit Salsa!-Cahier de rijkdom van de filmaffichecollectie ten volle. De auteurs hebben elk vanuit hun eigen specifieke expertise – zij het de beeldanalyse, de affichekunst, de filmgeschiedenis of de bioscoopgeschiedenis -  de collectie van het Leuvense Stadsarchief onder de loep genomen. In een eerste hoofdstuk benadert Karl Scheerlinck de filmaffiches uit de collectie vanuit een kunsthistorisch perspectief. Hij geeft hierbij een overzicht van belangrijke actoren en trends. De bijdrage van Pascal Lefèvre, die inzet op de beeldanalyse van een aantal concrete affiches, is hiermee complementair te noemen. In een derde hoofdstuk geeft Leen Engelen aan hoe filmaffiches als een bijzonder rijke historische bron voor de bioscoopgeschiedenis kunnen fungeren. Zowel Joachim Nijs als Roel Vande Winkel zoomen verder in op de geschiedenis van de Leuvense bioscopen. Nijs bekijkt hierbij de geschiedenis van bioscoop Louvain Palace / Forum (1914-1981), de langstlevende bioscoop van de stad en Vande Winkel gaat in op de oorlogsjaren.

Cahier 10

Het fenomeen “Poeske” Scherens (2013)
F. Herpelinck

Jef Scherens, op 17 februari 1909 geboren te Werchter, zou zijn hele leven ten dienste van fiets en competitie stellen. Vanaf het begin van de jaren 1930 tot het einde van de jaren 1940 werd het internationale sprintnummer ronduit gedomineerd door een wereldtopper van Belgische makelij. Scherens was als ‘fenomeen’ een ‘idool’, die supporters deed juichen, journalisten in de pen deed kruipen en lyrische reacties aan hen ontlokte.

Het tiende SALSA-cahier met als titel ‘Het fenomeen ”Poeske” Scherens’ is een biografische schets van een tijdsklimaat, met de sprinter als leidsman op de populaire wielerbanen van West-Europa.

Cahier 11

Brand, herstel  en restauratie van de kerk van Vlierbeek (1953-1959)  (2014)
    D. Dictus,  R. Janssen, G. Robberechts, R. Stuyven

Dit elfde cahier belicht uitvoerig de episode van 1953 tot 1959 in de geschiedenis van de huidige parochiekerk van Onze-Lieve-Vrouw van Vlierbeek. De auteurs hebben het verhaal van het sleutelmoment, de brand van 17 maart 1953, en de restauratie van deze voormalige abdijkerk in de daaropvolgende jaren gereconstrueerd aan de hand van diverse bronnen. Vooreerst zijn er de vele, deels onuitgegeven, documenten van de Heemkundige Kring Vlierbeek (HKV) en het Rijksarchief Leuven. Er werd een keuze gemaakt uit de foto’s in het archief van de HKV. Doorheen het hele cahier komen verhalen en bedenkingen aan bod. Deze zijn gebaseerd op interviews met Vlierbekenaars die de gebeurtenissen destijds van heel nabij hebben meegemaakt en er nu, ruim een halve eeuw later, vanuit een ander perspectief op terugkijken. De auteurs hopen dat dit cahier mag bijdragen om de eeuwenoude en recentere geschiedenis van de abdijsite van Vlierbeek, een van de vier abdijen van Leuven, tastbaar, toegankelijk en levendig te maken.

Cahier 12

De stilte van de dood omhelst ons (2014)

 M. Ceunen

Het 12de SALSA !-cahier staat helemaal in het teken van augustus 1914 in Leuven. Dit cahier bevat onder andere nog nooit eerder gepubliceerde foto’s over de brand van Leuven.Daarnaast zijn ook getuigenverslagen opgenomen, die het drama van de stad in puin vanuit verschillende invalshoeken belichten. Inwoners van Leuven en Kessel-Lo vertellen hoe het dagelijkse leven na de grote brand weer opgepikt werd. Buitenlanders die einde augustus in Leuven waren, geven hun relaas van de feiten. En ook de getuigenis van enkele Duitse kloosterzusters, die meteen na de brand samen met landgenoten en Engelse krijgsgevangenen naar Duitsland terugkeerden, geeft een ontstellend beeld van wat Leuven in die begindagen van de Eerste Wereldoorlog heeft te verduren gekregen.

Cahier 13

Pieter Willems  (2015)

R. Belemans

Salas-cahier nr.13 laat u kennismaken met alle aspecten van deze veelzijdige 19de eeuwse Leuvenaar, die gedurende 30 jaar de Belgische en Vlaamse geschiedenis mee bepaald heeft. Omdat hij 175 jaar geleden geboren werd, besloten 13 organisaties en verenigingen waarvoor hij ooit van betekenis is geweest om in 2015 samen zijn nagedachtenis in ere te herstellen. Dit herdenkingsboek is daar het blijvende resultaat van.

Cahier 14

Pappen, nathouden & plakken  (2017)

  J. Brepoels

Dit Salsa-cahier zet politieke en sociale affiches uit de eerste helft van de 19de eeuw in de kijker. Het engagement dat ‘in de tijd van toen’ van de muren spatte stoelde op de overtuiging - of de illusie - dat de maatschappij nog naar eigen inzichten kon gemaakt en gekneed worden binnen de eigen landsgrenzen. Wat uit de rijke affichecollectie van het Leuvense stadsarchief opgediept werd, verdient als erfgoed gekoesterd, bewaard en toegankelijk gemaakt te worden. Dit cahier wil daarvoor een eerste aanzet geven. Met de affiche als gids wordt de lezer én de kijker doorheen de eerste helft van de twintigste eeuw geleid.

Cahier 15

De bloednacht van 18 april 1902  (2017)

  J. Brepoels

Vandaag vinden we het vanzelfsprekend dat iedereen ouder dan 18 jaar bij verkiezingen zijn of haar politieke voorkeur kan uiten. Maar dat is niet altijd zo geweest. Op 16 november 1919 kregen alle volwassen mannen die kans volgens het principe Eén man, een stem. Pas dertig jaren later kregen ook vrouwen dat recht. Niettemin was die stembusgang een kantelpunt in de politieke geschiedenis van België.

In drie stakingsgolven (1893, 1902 en 1913) had vooral de socialistische beweging daarvoor de barricaden beklommen. Leuven speelde daarin een dramatische rol. Bij een manifestatie voor het stemrecht op 18 april 1902 vielen in de straten van Leuven zes doden en veertien gewonden onder de kogels van de burgerwacht.

In 2002 - een eeuw na de gebeurtenissen – publiceerde Amsab-ISG Leve het Algemeen Stemrecht! Vive la Garde Civique. In dat boek keken een aantal historici terug op de woelige decennia die aan de toekenning van het algemeen mannenstemrecht in 1919 voorafgingen, onder wie de toenmalige stadsarchivaris Rudi Hoekx. Als een reporter bracht hij dag na dag, soms uur na uur, verslag uit over de Leuvense stakingsbeweging, de manifestaties en meetings, tot en met de onverwachte escalatie en het dodelijk treffen van betogers en burgerwacht. Het proces, zijn hoofdrolspelers, de krantencommentatoren, de partijen pro en contra, de sfeer in de stad, alles werd door de auteur even spannend als nauwkeurig weergegeven. Hij deed daarvoor beroep op uitgegeven maar vooral onuitgegeven bronnen.

Zijn diepgravend onderzoek van toen heeft nauwelijks aan waarde ingeboet.

Het algemeen mannenstemrecht is een eeuw oud. Om die reden geeft Salsa! samen met Amsab-ISG dat hoofdstuk uit het eerder aangehaalde boek opnieuw uit. De titel verwijst naar de brochure van Prosper Van Langendonck Een onvergeetlijke bloednacht, waarin de toenmalige socialistische voorman een jaar later op die noodlottige dag terugkeek.

Het relaas van Rudi Hoekx wordt in- en uitgeleid door historicus Jaak Brepoels, voormalig sp.a-gemeenteraadslid en schepen van de stad Leuven. Eerder al blikte hij met het boek Wij zijn de bouwers van een komende aarde terug op de geschiedenis van het socialisme in zijn stad. In 2015 schreef hij Wat zoudt gij zonder ’t werkvolk zijn? een overzicht van de geschiedenis van de Belgische arbeidersbeweging. In de reeks cahiers van Salsa! publiceerde hij Pappen, nathouden & plakken over de rijke affichecollectie van het Leuvense stadsarchief